In Colibris zijn er verschillende manieren om items in te delen in categoriën. Naast het veld classificatie, genre, leeftijd… zijn er twee mogelijkheden die tot op zekere hoogte overlappen, maar die toch een eigen, unieke manier van werken beogen. In dit artikel focussen we op het verschil tussen themalijsten en trefwoorden. We proberen meer inzicht te bieden in welke optie het beste werkt in jouw bibliotheekcollectie, in welke omstandigheden.
Trefwoorden
Trefwoorden zijn kernbegrippen die de inhoud of het onderwerp van een item beschrijven. Ze maken het gemakkelijker om boeken over een bepaald thema terug te vinden.
Colibris kan (via de eenvoudige zoekfunctie, maar vooral via Geavanceerd Zoeken) een lijst met items tonen die allemaal hetzelfde trefwoord hebben meegekregen. Zie ook Omschrijving titelgegevens.
Voordelen van trefwoorden:
- Ze kunnen meteen toegekend worden tijdens het invoeren van een nieuw item, zonder bijkomende handelingen. Ze vergen dus minder inspanning.
- Algemene verrijking van de catalogus: extra informatie die gebruikt kan worden in de zoekmachine van Colibris.
- In de detailfiche van een item wordt aangegeven welke trefwoorden eraan zijn gekoppeld. Je kunt ook doorklikken op elk trefwoord, om alle andere items te zien waarbij dit trefwoord voorkomt.
- Er kan worden tegelijk gezocht op een combinatie van trefwoorden om het zoekresultaat nauwkeuriger te maken (bv. autisme + kinderen).
Nadelen van trefwoorden:
- Het is niet mogelijk om specifieke items uit de lijst te houden. Als een bepaald trefwoord aanwezig is, zal het item sowieso verschijnen.
- Aangezien Colibris geen vaste trefwoordenlijst heeft, vergt het discipline om de lijst met trefwoorden beknopt te houden en steeds de gepaste trefwoorden te kiezen.
Themalijsten
Een themalijst is een verzameling van items die een gemeenschappelijk kenmerk hebben. In veel gevallen zal er in deze verzameling een bepaald thematisch verband zijn tussen alle items, bv. boeken, cd ’s en dvd’s samengebracht rond het thema ‘kerstmis’. Themalijsten kan je zien als een soort virtuele vitrinekast waarin je bepaalde items in de kijker zet. Zie ook het algemene artikel Themalijsten.
Themalijsten zijn meestal een selectie rond een bepaald onderwerp, project of moment. Maar het unieke aan themalijsten is juist dat het verband tussen de items helemaal niet inhoudelijk hoeft te zijn. Een goed voorbeeld is een themalijst Boekbespreking derde graad. Een leraar kan zijn leerlingen een lijst aanbieden met boeken waaruit ze kunnen kiezen voor het schrijven van een boekbespreking. Deze boeken zullen weinig of geen gemeenschappelijke trefwoorden of thema’s hebben: wat hen verbindt, is eigenlijk vooral de samensteller van de lijst.
Andere voorbeelden zijn: Leestips van mevrouw Peeters, de shortlist van een literatuurprijs, of een lijst met de meest populaire boeken van het afgelopen jaar. Het verband is in dit geval niet inhoudelijk, maar eerder een externe factor. Themalijsten hebben vaak ook een tijdelijk karakter: zodra een project of moment voorbij is, kan je ze tijdelijk verbergen (en later opnieuw activeren).
De centrale vraag zou steeds moeten zijn: kan ik de exacte lijst met items bekomen door een bepaalde zoekopdracht uit te voeren? Met andere woorden: kan ik bepaalde zoektermen bedenken waarmee ik deze exacte lijst met items als zoekresultaat zou krijgen? Als dat niet het geval is, dan is een themalijst de ideale oplossing. Als dat wél kan, dan is het minder arbeidsintensief om de URL van de zoekopdracht te gebruiken.
Voordelen van themalijsten:
- Totale flexibiliteit: de samensteller bepaalt zelf welke items precies opgenomen worden in een themalijst, zonder dat er gemeenschappelijke velden hoeven te zijn. Zo kunnen er bepaalde klemtonen worden gelegd.
- Aantrekkelijker om in te bladeren: je krijgt een mooi overzicht van de thema’s die beschikbaar zijn en de onderwerpen die je mogelijks kunnen interesseren. Bij het zoeken met trefwoorden moet je al een bepaald idee hebben van wat je zoekt.
Nadelen van themalijsten:
- Meer werk om te onderhouden. Nadat een nieuw item werd ingevoerd, moet het ook nog eens handmatig worden toegevoegd aan bepaalde themalijsten. Je zal regelmatig de themalijsten moeten bekijken om te zien of ze nog actueel zijn, en je moet er telkens zelf aan denken dat nieuwe items mogelijks ook toegevoegd moeten worden aan een themalijst.